PvdD stelt vragen over de gezondheidsrisico’s van geitenhouderijen en geiten op de Utrechtse Heuvelrug

Vragen aan het College van Burgemeester en Wethouders over de gezondheidsrisico’s van geitenhouderijen en geiten op de Utrechtse heuvelrug
 

Vragenuur raadsvergadering maandag 15 en donderdag 18 december 2025
 

Aanleiding

Onderzoek van de Gezondheidsraad (Gezondheidsraad.nl 8 dec ‘2025) bevestigt eerdere bevindingen dat de gezondheidsrisico’s rondom geitenhouderijen zeer ernstig zijn. Mensen die binnen 500 meter van een geitenhouderij wonen hebben 73 procent meer kans op een longontsteking dan Nederlanders die elders woonachtig zijn. Ook binnen een straal van één kilometer blijft het risico verhoogd, namelijk met 19 procent. De risico’s zijn dusdanig groot dat kwetsbare groepen, zoals kinderen en ouderen, volgens de onderzoekers niet binnen een kilometer van een geitenhouderij zouden moeten verblijven, dus ook dat er geen scholen of kinderdagverblijven moeten staan.

Deze gezondheidsrisico’s zijn al jaren bekend. Vandaar dat er sinds 11 juli 2018 een geitenstop van kracht is in de Provincie Utrecht. Op 8 juni 2023 heeft de Partij voor de Dieren vragen gesteld over geitenhouderij in gemeente Utrechtse Heuvelrug (ZAAK-2023-0000006311).

Toen bleek namelijk dat tussen de geitenstop in 2018 en de brief alsnog een toename was aan geiten in de gemeente, wat te wijten viel aan lopende aanvragen. Op de vraag hoeveel inwoners van onze gemeente extra risico’s lopen door de toename van het aantal geiten werd destijds geantwoord dat op basis van de beschikbare onderzoeken geen betrouwbare schatting kon worden gemaakt.
Mensen maken zich zorgen om hun gezondheid en om de gezondheid van hun kinderen. Jaar na jaar wijzen onderzoeken op de aanzienlijke risico’s. Desondanks laten cijfers van het CBS (StatLine) zien dat het aantal geiten in de gemeente Utrechtse Heuvelrug blijft stijgen (zie tabel 1).
 

Vragen

1. Wat gaat het college (laten) doen  om de locaties en omvang van geitenhouderijen binnen de gemeente kenbaar te maken zodat de inwoners van de Utrechtse heuvelrug duidelijkheid krijgen over de gezondheidsrisico’s waaraan zij mogelijk blootgesteld worden?

    

2. Op welke manier monitort de wethouder dat er geen scholen of kinderdagverblijven en geen seniorenwoningen binnen een straal van één kilometer van een geitenhouderij liggen?
    
3. Hoe kan het dat het aantal geitenhouderijen en het aantal geiten in onze gemeente, ondanks de geitenstop van 2018, toch blijft toenemen?
    
4. Als dit samenhangt met eerder ingediende vergunningsaanvragen: om hoeveel extra geiten gaat het nog in de komende jaren en op welke locaties? En zijn daar wel of geen woningen, scholen, etc. in de omtrek van 1 kilometer?
   Welke ambitie heeft de wethouder met betrekking tot het aantal geitenhouderijen en het aantal gehouden geiten in de gemeente, in het licht van de bekende gezondheidsrisico’s?
    

Partij voor de Dieren, Paul Blom, mede namens commissielid Martijn van der Weerd

________
 

Samenvatting Gezondheidsraad - Stalmaatregelen en afstandsnormen nodig om gezondheid omwonenden van geitenhouderijen te beschermen | Gezondheidsraad

Tabel 1. Geiten in de gemeente Utrechtse heuvelrug (bron: cbs statline)

Bronnen:
Nieuw onderzoek: omwonende geitenstal krijgt inderdaad vaker longontsteking
Gezondheidsraad: ingrijpen geitenhouderij noodzaak vanwege risico longontsteking
Utrecht voert geitenstop in - Nieuwe Oogst
Wiersma moet informatie over alle veehouderijen openbaren

Samenvatting Gezondheidsraad - Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II
Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | Gezondheidsraad

Omwonenden van geitenhouderijen lopen een beduidend hoger risico op longontstekingen dan mensen die niet dichtbij een geitenhouderij wonen. Volgens de Gezondheidsraad kunnen omwonenden daartegen beschermd worden met maatregelen die de uitstoot uit geitenstallen verminderen en met afstandsnormen voor nieuwe geitenhouderijen of woningen.

Uit onderzoek binnen het programma Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO) komt een verband naar voren tussen wonen in de buurt van geitenhouderijen en longontstekingen. In juli 2025, in een eerste deeladvies, concludeerde de gezondheidsraadcommissie Veehouderij en gezondheid dat dat verband waarschijnlijk oorzakelijk is en dat dat voldoende aanleiding is om op basis van het voorzorgbeginsel maatregelen te nemen. In het tweede deeladvies onderstreept de commissie de noodzaak voor maatregelen. Binnen een woonafstand van 1 kilometer van een geitenhouderij blijken mensen een beduidend hoger risico te lopen op een longontsteking dan mensen die niet in de buurt van een geitenhouderij wonen. Vergeleken bij de blootstelling aan andere bronnen van luchtverontreiniging of andere schadelijke milieufactoren is dat risico aanzienlijk.

Volgens de commissie is het aannemelijk dat longontstekingen in de buurt van geitenhouderijen worden veroorzaakt door een samenspel van verschillende factoren, waarbij uitstoot van micro-organismen, fijnstof en endotoxinen een belangrijke rol speelt. 

Het verminderen van de uitstoot bij de bron is volgens de commissie de meest aangewezen manier om blootstelling van omwonenden te beperken. Dat kan waarschijnlijk met maatregelen gericht op het type stal en op het stalmanagement (bijvoorbeeld de wijze van uitmesten). De commissie adviseert om te monitoren welke maatregelen het meest effectief zijn.

Ook met afstandsnormen kunnen de gezondheidsrisico’s voor omwonenden van geitenhouderijen verminderd worden. De commissie adviseert om uit voorzorg ten minste 1 kilometer afstand aan te houden bij nieuwe vestiging van een geitenhouderij en bij nieuwbouw van woningen of andere gebouwen waar mensen lang verblijven – zeker zo lang niet duidelijk is of uitstootverminderende maatregelen afdoende zijn.